1954 में स्थापित यह पुरस्कार भारत सरकार द्वारा दिया जाने वाला सर्वोच्च सम्मान है . इसे कला, साहित्य, विज्ञान एवं सार्वजनिक सेवा या जीवन में असाधारण एवं अत्योत्तम कोटि की उपलब्धि हेतु प्रदान किया जाता है . यह अलंकरण कांस्य निर्मित पीपल के पत्ते के आकार का होता है . यह 2 1/16 इंच लम्बा, 1 7/8 इंच चौडा और 1/8 इंच मोटा होता है . इस अलंकरण के मुख्य भाग पर सूर्य की आकृति अंकित होती है और उसके नीचे भारत रत्न शब्द खुदे होते हैं . इसके पिछले भाग पर राष्ट्रीय चिन्ह और इसके नीचे सत्यमेव जयते लिखा होता है .
भारत रत्न से सम्मानित व्यक्ति
1. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी (1954)
2. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन (1954)
3. डॉ. चन्द्रशेखर वेंकटरमण (1954)
4. डॉ. भगवान दास (1955)
5. डॉ. मोक्षागुंडम विश्वेश्वरैया (1955)
6. जवाहरलाल नेहरु (1955)
7. गोविन्द बल्लभ पन्त (1957)
8. डॉ. धोंडो केशव कर्वे (1958)
9. डॉ. बिधान चन्द्र राय (1961)
10. पुरुषोत्तम दास टंडन (1961)
11. डॉ. राजेंद्र प्रसाद (1962)
12. डॉ. जाकिर हुसैन (1963)
13. डॉ. पांडुरंग वामन काणे (1963)
14. लाल बहादुर शास्त्री (मरणोपरांत) (1966)
15. इंदिरा गाँधी (1971)
16. वराहगिरी वेंकटगिरी (1975)
17. कुमारास्वामी कामराज (मरणोपरांत)(1976)
18. मेरी टेरेसा बोजक्सिऊ (मदर टेरेसा)(1980)
19. आचार्य विनोबा भावे (1983)
20. खान अब्दुल गफ्फार खान (1987)
21. मरुदु गोपालन रामचंद्रन (मरणोपरांत)(1988)
22. डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर (मरणोपरांत) (1990)
23. डॉ. नेल्सन रोहिल्हाल्हा मंडेला (1990)
24. राजीव गाँधी (मरणोपरांत) (1991)
25. सरदार बल्लभभाई पटेल (मरणोपरांत) (1991)
26. मोरारजी रणछोड़जी देसाई (1991)
27. मौलाना अबुल कलाम आजाद (मरणोपरांत) (1992)
28. जहाँगीर रतनजी दादाभाई टाटा (1992)
29. सत्यजीत रे (1992)
30. अरुणा आसफ अली (मरणोपरांत) (1997)
31. गुलजारी लाल नंदा (मरणोपरांत)(1997)
32. डॉ. अवुल पकीर जैनुलाब्दीन अब्दुल कलाम (1997)
33. मदुराई षण्मुखावैदीवु सुब्बालक्ष्मी (1998)
34. चिदम्बरम सुब्रमण्यम (1998)
35. लोकनायक जयप्रकाश नारायण (मरणोपरांत) (1999)
36. प्रोफेसर अमर्त्य सेन (1999)
37. लोकप्रिय गोपीनाथ बारदोलोई (मरणोपरांत) (1999)
38. पंडित रविशंकर (1999)
39. लता दीनानाथ मंगेशकर (2001)
40. उस्ताद बिस्मिल्लाह खान (2001)
41. पंडित भीमसेन जोशी (2008)
---------------------------------------------------------------------
भारत रत्न से सम्मानित व्यक्ति
1. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी (1954)
2. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन (1954)
3. डॉ. चन्द्रशेखर वेंकटरमण (1954)
4. डॉ. भगवान दास (1955)
5. डॉ. मोक्षागुंडम विश्वेश्वरैया (1955)
6. जवाहरलाल नेहरु (1955)
7. गोविन्द बल्लभ पन्त (1957)
8. डॉ. धोंडो केशव कर्वे (1958)
9. डॉ. बिधान चन्द्र राय (1961)
10. पुरुषोत्तम दास टंडन (1961)
11. डॉ. राजेंद्र प्रसाद (1962)
12. डॉ. जाकिर हुसैन (1963)
13. डॉ. पांडुरंग वामन काणे (1963)
14. लाल बहादुर शास्त्री (मरणोपरांत) (1966)
15. इंदिरा गाँधी (1971)
16. वराहगिरी वेंकटगिरी (1975)
17. कुमारास्वामी कामराज (मरणोपरांत)(1976)
18. मेरी टेरेसा बोजक्सिऊ (मदर टेरेसा)(1980)
19. आचार्य विनोबा भावे (1983)
20. खान अब्दुल गफ्फार खान (1987)
21. मरुदु गोपालन रामचंद्रन (मरणोपरांत)(1988)
22. डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर (मरणोपरांत) (1990)
23. डॉ. नेल्सन रोहिल्हाल्हा मंडेला (1990)
24. राजीव गाँधी (मरणोपरांत) (1991)
25. सरदार बल्लभभाई पटेल (मरणोपरांत) (1991)
26. मोरारजी रणछोड़जी देसाई (1991)
27. मौलाना अबुल कलाम आजाद (मरणोपरांत) (1992)
28. जहाँगीर रतनजी दादाभाई टाटा (1992)
29. सत्यजीत रे (1992)
30. अरुणा आसफ अली (मरणोपरांत) (1997)
31. गुलजारी लाल नंदा (मरणोपरांत)(1997)
32. डॉ. अवुल पकीर जैनुलाब्दीन अब्दुल कलाम (1997)
33. मदुराई षण्मुखावैदीवु सुब्बालक्ष्मी (1998)
34. चिदम्बरम सुब्रमण्यम (1998)
35. लोकनायक जयप्रकाश नारायण (मरणोपरांत) (1999)
36. प्रोफेसर अमर्त्य सेन (1999)
37. लोकप्रिय गोपीनाथ बारदोलोई (मरणोपरांत) (1999)
38. पंडित रविशंकर (1999)
39. लता दीनानाथ मंगेशकर (2001)
40. उस्ताद बिस्मिल्लाह खान (2001)
41. पंडित भीमसेन जोशी (2008)
---------------------------------------------------------------------
Better Keep it up
ReplyDelete